Vali Recep Soyürk'ün Öğretmenler Günü mesajı
                        Devamı                       
 
Ankara Valisi Vasip Şahin Öğrencileri giydirdi
 
      Devamı  

 

 
 
 
 
Barış Pınarı Harekatı sürdürülecek
  Devamı 

magazin
 
 Devamı  
 
Andria'nın hayat hikayesi
  Devamı  

 

 
 
 
 
 
  AKPINAR Temmuz 2017 Sayısı
 
 
 AKPINAR Mart 2017 Sayısı
 
 
 
Bir insanlık dersi...
 
 

 Orhan SELEN

Devamı

  
Hava Durumu Bilgileri

 
Döviz Kurları
altın fiyatları

Anket
Anket Seçilmemiş
Diğer Anketler

 


 
Ziyaretçiler
Toplam Ziyaretçi :  21045421
Bugün Ziyaretçi :  4002
Aktif Ziyaretçiler :  73

Özel İsimlerin ve Baş HarflerininYazılışı Üzerine
Türk Dil Kurumuna en çok sorulan sorular arasında imla konusuna giren özel  isimler  ve  baş harf lerinin yazılışı meselesi ve özellikle  güneş, ay,  dünya ile bahar, ekim, pazar  gibi  isimlerin baş harfleri konuları önemli yer tutuyor.
 
İmla Kılavuzu'nda "özel ad gösteren kelimelerin ilk harfleri büyük yazılır" denmektedir. Ama çeşitli dil bilgisi  kitaplarında  verilen  özel isim tanımları çok defa yeterli  olmaktan uzaktır.  Mesela  "yalnız bir tek varlık için kullandığımız ‘isim’e özel isim denir" tanımına göre; Türkiye, İstanbul birer özel isimdir. Örneğin, Veli, Tekir gibi adların yalnız bir tek varlık için kullanılmadıkları görüldüğünden birer özel isim olup olmadıkları, doğru yazmaya özen gösterenlerin sıkça üzerine eğildikleri konulardandır. 
 
Bu  durum  karşısında, konunun açıklanması için  cins ismi veözel isim kavramları üzerinde gerçekten biraz durmak  gerekiyor. İsim (canlı, cansız) somut  veya  soyut  varlıkları  bildirmiye  yaradığı için -fiille birlikte- dilin  temel  unsurlarından  biridir.  Bir ismin alan'ı ne kadar geniş olursa, anlatış'ı o kadar kısıktı. Mesela canlı kelimesinin alanı çok geniştir, ama anlatışı belirsizdir.Canlı denildiği zaman kastedilen varlık bir insan veya bir  arslan yahut  da bir  solucan  olabilir;  aksine mesela kartal kelimesinin alanı çok dardır, ama anlatışı çok zengindir. kartal denildiği zaman kastedilen varlık  herhangi  bir canlı  veya  bir  hayvan  değil,  "yırtıcılardan,  genel  olarak   kızıl siyah tüylü, aşağı yukarı hindi büyüklüğünde, yuvasını yüksek kayalıklar üzerinde kuran ve  küçük  kuşlar  veya  kuzu  ve  oğlak gibi hayvanlarla beslenen çok kuvvetli bir kuş" diye tanımlanan. özellikleri hayli belirlenmiş bir varlıktır. 
 
     Hasılı canlı kelimesi de, kartal kelimesi de -alan ve anlatışları çok farklı olmakla beraber birer cins ismidir, İsim çeşitleri arasında bir de özel isim çeşidi vardır. Cins isimler, bir veya birkaç vasfı ortak olan varlıkları göstermiye yarar: taş, insan, dostluk, sevinç, sıfat gibi;  özel  isimler ise aynı cinsten veya başka cinsten olan nesne veya nesne gurubundan herhangi bir bakımdan ayırt edilmek istenilen varlıkları göstermeye yarar : Ali (kişi), Ankara (şehir), Türkiye (memleket), Sinekli Bakkal (roman) gibi. Özel isim alanı en dar olan veya addedilen, anlatışı ise  en  geniş olan veya  addedilen isimdir. Özel isimlerin  ilk   sesleri  büyük  harfle  yazılır.
 
Bu kuralı açıklamak için bir iki örnek vermek yerinde olur. Herhangi bir topluluğun arka arkaya hamlelerle kısa bir zaman içinde, ilerlemek maksadı ile bünyesinde yaptığı yenilik hareket lerinin topuna devrim denir. Bu anlamı ile devrim kelimesi alanı geniş, anlatışı dar bir isimdir; ancak bu kelime ile yirminci yüzyıl yenilenme hareketi kastediliyorsa, cins ismi özelleşir;alanı daralır, anlatışı genişlemiş olur. Bu anlamda aynı kelimeyi büyük harfle başlatmak doğru olur : Devrim, cumhur başkanı cumhuriyet idare şekli ile idare edilen memleketlerin başkanına verilen adder. Bu sözle falan memleketin falanca başkanı  kastedilmek isteniyorsa, kelimelerin baş sesleri büyük harfle yazılmalıdır : Cumhurbaşkanı.
 
Müslümanlarm kadiri mutlak bildikleri varlık Allah'tır; ama bu vasıf Allah adının  yerine  kullanıldığı  zaman çok yerinde olarak Kadiri Mutlak şeklinde yazılır. Başka örnekler : Haydn'ın Mevsimler'i, Moliere'in Cimri'si yazılışları doğrudur, çünkü birçok cins isimleri, birtakım sıfat ve tamlamalarla özel isimler arasındaki karışıklık olayına sık sık  raslanır.  Birçok  özel isimler aslında birer cins ismi veya sıfattır. Kaya Dümdüz (şahıs), Irmak (kasaba), Kongo (nehir). Bunun aksine cins ismi niteliğine girmiş özel isimler de vardır : mavzer (Mauser), jilet (Gillctte), çasar (Caesar), jul (Joul) v.b. gibi. 
 
Burada, herhangi bir  şahsı  aynı özel ad veya adları taşıyanlardan ayırdetmek için kullanılan katma   ünvanlar  da unutulmamalı : Muhammed Peygamber,Gazi Mustafa Kemal, Biiyük İskender v.b. gibi. Bu çeşit kelimeler de özel isimler  gurubunun  birer unsuru  hâline gelmiştir. 
Çok defa "özel ve üstün değer" genel nitelikte olmayıp, yazanın kendisine hitap ettiği kimseye saygı göstermiş olmak arzusundan ileri gelir; bu sebepten dolayı ".... arkadaşım, avukat Ayhan Erol İstanhul'dan dün geldi." gibi bir cümlede küçük harfle başlatılan avukat, profesör, bay veya sayın gibi kelimeler, bir zarf üzerine yazılacak adreste büyük harfle başlatılır:
 
Sayın Avukat Ayhan Erol
 Görülüyor ki herhangi bir ismin özel isim niteliğine girmesi her ne kadar yukarıda açıklanan kurala bağlı ise de, bu örnekte ağırlıklı olarak kural değil, yazarın kendi zevki ve ölçüsü söz konusudur.
her ne kadar yukarda  açıklamıya  çalıştığım  kurala  bağlı  ise de, bu olayda ağır basan faktör kural  değil,  yazarm  kendi  tefsiri, zevki ve ölçüsüdür.
 
Güneş, ay, dünya isimlerinin, gerçekte birer özel isim oldukları halde, genel olarak küçük harfle başlatılmalarına gelince, gene alan-anlatış kuralının hatırlanma sı gerekiyor. Güneş,  ay  ve  dün yayı Güneş Sistemi’nin içinde yer alan birer gök cismi olarak düşündüğümüz zaman her biri bir tek varlık olduğu için adlarını büyük harfle başlatırız : "Ay Dünya'nın etrafında, Dünya da Güneş'in etrafında döner." cümlesinde olduğu gibi. Ancak güneş kelimesini  Güneş'in  ışınları  veya aydınlık; ay  kelimesini  yılın on iki bölümünden  her  biri  veya otuz  günlük  süre;  dünya  kelimesini el gün, herkes gibi özel anlamlarının dışında bir anlamda kul-landığımız zaman, fikrimizde tahsis ve adlandırma isteği bulun madığından, aslında birer özel isim olan bu kelimelerin baş seslerini küçük  harfle  yazarız  : Küçük  çocukları  güneşte  fazla tutmamalı. İsyanbul’da bir ay kalacağım. Kore’de gösterilen kahramanlığa dünya hayran oldu.
 
Bahar, ekim, pazar gibi isimlerin yazılışına gelince : bunlar gerçekte bir mevsimin, bir ayın, bir günün adlarıdır, ama birçok baharlar, ekimler ve pazarlar vardır, yani bu çeşit isimler de bir nevi cins isimleridir. Bundan dolayı, özel bir sebep veya maksat olmadıkça, küçük harfle başlatılmaları doğru olur. Genel  olarak da böyle yapılmaktadır. Bu çeşit isimlerin büyük harfle başlatılması  gerekebileceği  hallerde  de, gene  ihtimal  genel kullanışın tesiri ile ve şüphesiz, tahsis ve adlandırma isteğinin bulun-mayışından  dolayı,   baş   sesleri    küçük    harfle   gösteriyoruz.
Özel isimlerin yazımı konusunda tereddüt edenlerin Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu’na bakmalarının yararlı olacağı kanaatindeyiz.
 
 

 

Ekleyen:  Nevin BALTA
Tarih:  1.7.2019
Yazdır:Yazdır
Eklenen Yorumlar 
Nevin BALTA Yazıları
Lozan Zaferinin 96. Yıl Dönümü Nevin BALTA [ 24.7.2019 Devamı
Çocuklarla Birlikte Çocuklar İçin Nevin BALTA [ 22.4.2018 Devamı
Gaziantepli Hemşehrimiz Ülkü Tamer Vefat Etti Nevin BALTA [ 6.4.2018 Devamı
İstiklal Marşı’nın Kabulünün 97. YılıNevin BALTA [ 14.3.2018 Devamı
“30 AĞUSTOS ZAFER BAYRAMI”NIN ÖNEMİ Nevin BALTA [ 27.8.2017 Devamı
Türkmen Yerleşimi Halep, Antep ve Kilis Nevin BALTA [ 13.5.2017 Devamı
31 Mart Ayaklanmasını Yeniden OkumakNevin BALTA [ 6.4.2017 Devamı
29 EKİM 1923 TARİHİNİN ÖNEMİNevin BALTA [ 27.10.2016 Devamı
KÜRESELLEŞME ÜZERİNENevin BALTA [ 1.8.2016 Devamı
19 Mayıs 1919’dan 2016’yaNevin BALTA [ 20.5.2016 Devamı
“Kilis ve Azez Sancak Olup, Valide Sultanın Hassıdır”Nevin BALTA [ 3.5.2016 Devamı
MEHMET AKİF’İN VATAN SEVGİSİNDE BİRLEŞMEKNevin BALTA [ 11.3.2016 Devamı
Nevin BALTA [ 11.3.2016 Devamı
Halep Türkmenleri Bölgenin Türkleşmesini SağladıNevin BALTA [ 9.2.2016 Devamı
27 ARALIK ATATÜRK’ÜN ANKARA’YA GELİŞİNİN 96. YILINevin BALTA [ 27.12.2015 Devamı
Gaziantep’in Kurtuluşunun 94. YılıNevin BALTA [ 23.12.2015 Devamı
“24 KASIM ÖĞRETMENLER GÜNܔNÜN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİNevin BALTA [ 24.11.2015 Devamı
Mutluluk Veren Bilgi ya da Devlet Olma Bilgisi Nevin BALTA [ 6.9.2015 Devamı
TÜRK DİL KURUMU 83. YAŞINDANevin BALTA [ 13.7.2015 Devamı
Ülkemizde 15 Bin Cinsel Suç Mahkûmu VarNevin BALTA [ 18.2.2015 Devamı
Harf İnkılabı Nevin BALTA [ 2.12.2014 Devamı
KUTSAL EMANET Nevin BALTA [ 14.10.2014 Devamı
82. DİL BAYRAMINI KUTLUYORUZ Nevin BALTA [ 23.9.2014 Devamı
ANADOLU KADIN BAŞLIKLARI Nevin BALTA [ 21.9.2014 Devamı
“Ulus” ve “Millet” Sözü Üzerine Nevin BALTA [ 4.9.2014 Devamı
Karamanoğlu Beyliği Bayrağına Dikkat Edin Nevin BALTA [ 15.8.2014 Devamı
Çocukluğumun Eski Ramazanları Nerede? Nevin BALTA [ 11.7.2014 Devamı
Âşık Veysel'de Milliyet Şuuru Nevin BALTA [ 17.6.2014 Devamı
Çerkeslerin Sürgün Günü, Yas Günü… Nevin BALTA [ 22.5.2014 Devamı
Kul sıkışmayınca Hızır yetişmez Nevin BALTA [ 15.5.2014 Devamı
Günümüzün Yükselen Değeri: “Kavramsızlaştırma” Nevin BALTA [ 10.4.2014 Devamı
“İstiklâl Marşı”nı Yazıldığı Yerde Okumak Nevin BALTA [ 21.3.2014 Devamı
Kutlu Olma Bilgisi Nevin BALTA [ 15.1.2014 Devamı
Korkarım, Dilim Benden Yoz Olup GiderNevin BALTA [ 3.1.2014 Devamı
Yer Adlarının DeğiştirilmesiNevin BALTA [ 30.10.2013 Devamı
Sayfalar : 1  2  
Yazarlar
Prof. Dr. Anıl ÇEÇEN

TÜRKLERE YAPILAN SOYKIRIMLAR
Bekir COŞKUN

Bütün kuşlar vefasız
Yekta Güngör ÖZDEN

Yaşam Savaşı
Hüseyin TOPRAK

V E T O …
M. Yahya EFE

Severek yaşamak güzeldir
Orhan SELEN

BASIN AHLAKSIZLIK YASASI MI ÇIKTI ?
Nurcan OFLUOĞLU ŞEN

Şeytan kulağımın dibinde…
Harika ÖREN

Kadına Şiddet İnsan Hakları İhlalidir!
Belma Demir AKDAĞ

ÇİVİSİ ÇIKMIŞ
Sevgi Ünal

ÖĞRETMEN OLMAK
Arzu KÖK

1921 Maarif Kongresi
Münevver ÖZCAN

BABALIK SINAVINI GEÇENLERE SEVGİLERLE
Ayten YAVAŞÇA

“Aynı çatı altında, aşkımız bir yalanmış
Handan ÇÖLAŞAN

15 Kasım KIBRIS 36.YIL KUTLAMALARI
Ahmet GÖKSAN

SONUN DAĞINIKLIĞI
Aslı ASLANER

TEMİZLİĞİN HASTALARI
Mehmet KADIOĞLU

Efece Haber'de
Dr. Doğan KUŞMAN

KALBİNİZDE SEVGİ VAR MI?
Nejat TAŞKIN

NE YAZSAM DİYE DÜŞÜNÜYORUM
Metin Mercimek

KADIKÖY KÜLTÜR MERKEZLERİ SEZONU AÇTI
Fevziye ŞİMDİ

SATILIK SEVDA
Oktay ZERRİN

BİR EFECE HABER VARDIR
Şahika ÖNER

İZMİT VE ANILAR
Sevinç ŞİMŞEK

Alevilerin evini işaretleyen gafil !
Melek Adalet ÖNOL

FİNAL
Mahmut SELÇUK

Ve kar yağar...

 

 

 
Her Hakkı Saklıdır. Efe'ce Haber Gazetesi © 2008 Tasarım : Linear Yazılım

Reklam